MIĘDZY PEWNOŚCIĄ I SPRAWIEDLIWOŚCIĄ PRAWA II

Część druga pracy naukowej Zasada swobodnej decyzji sędziego, czy związanej decyzji sędziego? Między pewnością i sprawiedliwością prawa.

Pasywizm sędziowski

Pasywizm sędziowski Związana decyzja sędziego, to w polskiej rzeczywistości prawnej raczej pojęcie nieistnie-jące, które występuję tylko na papierze.  A to głownie dlatego, że sędzia prawie zawsze w trak-cie procesu orzekania, musi podejmować decyzje nie wypływające tylko i wyłącznie z samych przepisów. Takie działanie ma uzasadnienie w semantyce tekstów prawnych. Za Jürgenem Habermasem mogę powiedzieć, że prawo wymaga odniesienia się do świata, który stanowi horyzont dla sytuacji językowych i ich interpretowania. Doktryna pasywizmu sędziowskiego przewiduje, dwa najważniejsze zalecenia dla sędziego. Jest to jak największe związanie sędziego przepisami prawa. Orzekający nie może dokonywać zmian lub korekt w obowiązującym prawie. Ta forma ma zastosowanie nawet w sytuacji, gdy sędzia odnosi wrażenie, iż prawo na podstawie którego wydaje decyzje jest niesprawiedliwe.  Tu wracam do sytuacji Niemiec w trakcie II WŚ i prawa skrajnie niesprawiedliwego, godzącego w podstawy człowieczeństwa. Drugim zaleceniem pasywizmu jest niezawisłość sędziowska od wszelkiego rodzaju politycznych podmiotów. I tutaj, także wracamy do wcześniejszego wniosku, bądź co bądź oczywistego, że każdy sędzia jest człowiekiem wychowanym w pewnej ideologii, który ma własne przekonania i światopogląd. Te poglądy i przekonania zawsze, w jakimś małym stopniu będą mogły oddziaływać na decyzję sędziego. Choć pojęcie pasywizmu sędziowskiego i związanej decyzji sędziego nie jest tak częste to „prawo niekiedy samo sugeruje, gdzie możemy, a gdzie nie powinniśmy być aktywistami. W prawie karnym, to samo prawo ogranicza aktywizm sędziowski nakazując rygorystyczną interpretację i zakazując stosowania analogii”  Jak zauważa Lech Morawski pasywizm polega na tym, że jedynym zadaniem sędziego jest dopilnowanie by decyzje i orzeczenia były zgodne z obowiązującym prawem. Andrzej Wróbel sędzia SN i TK podaje opisy aktywizmu, które mogą być używane przez zwolenników pasywizmu. Jest to np. „nierespektowanie woli narodu poprzez uchylanie ustaw (…) czy świadome wykraczanie poza granice władzy sędziowskiej” Pasywizm sędziowski prowadzi do mniejszej pewności prawa.  Ofer Raban przywołuje tu przykład gwałtu, który często jest unormowany jako „zachowanie o charakterze seksualnym, wymuszony siła i bez zgody”. Takie brzmienie przepisu, wprowadza dwa znaczące problemy. Pierwszym jest nieostrość pojęcia „bez zgody”. Drugim społeczne uwarunkowania, które nie zawsze pozwolą na wyrażenie zgody osoby zainteresowanej, w taki sposób w jaki chciałby to ustawodawca.  Może to prowadzić do mniejszej pewności prawa wśród ludzi którzy, w takiej sytuacji nie mieliby pewności do tego, czy nie popełniają czynu zabronionego. Każdy jest inny, co do tego stwierdzenia nie ma żadnych wątpliwości. Każdy inaczej pojmuje (oczywiście w gra-nicach humanitaryzmu) tak intymne sfery swojego życia. Takie rozwiązanie prawne jak wyżej przedstawione zmniejszałoby poczucie sprawiedliwości.

Wybór sędziów i niezawisłość jako podstawa swobodnej decyzji sędziego

Artykuł 178 ustęp 1. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. stwierdza, iż sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko konstytucji oraz ustawom. Oznacza to, że sędzia w procesie orzekania, nie podlega żadnym wpływom zewnętrznym, szcze-gólnie ze strony władzy wykonawczej. Profesor Ewa Łętowska w swoim artykule wydanym w marcu 2017 roku pod tytułem Wygaszanie państwa prawa sygnalizuje zmiany ustaw dotyczących sądownictwa i jego organizacji, jako zagrożenie dla niezawisłości sędziowskiej. W punkcie 4.2 Ewa Łętowska zaznacza, że reforma KRS, tzn. stworzenie dwóch izb ( w tym izby politycznej) i wybór sędziów do KRS przez posłów, tą niezależność może zmniejszyć. Według mnie taki stan rzeczy, może owocować wśród sędziów wybieranych przez taką rade służalczością wobec władzy wykonawczej. Bo przecież sędzia, wybrany przez KRS, KRS który jest wybrany głosami posłów jednej opcji politycznej, będzie zawdzięczał tej opcji politycznej swój awans bądź wybór. Nawet jeśli nie w sposób ewidentny i jawny, to podświadomie decyzje takiego sędziego mogą, w mniejszym lub większym stopniu być nieobiektywne. I o ile nie będzie to odgrywało zbyt dużej roli w procesach zwykłych „szarych obywateli” o tyle w procesie obywatela kontra poseł lub osoba powiązana z opcją polityczną, która przyczyniła się do wyboru sędziego, będzie to miało duży wpływ na orzeczenie. Sędzia nie powinien czuć żadnej obawy co do jego „być albo nie być”, zwianego z potencjalnym wyborem poczynionym przez władze wykonawczą. Odnosi się to mocno do pojęcia swobodnej decyzji sędziego, który czując naciski drugiej władzy, nawet nie łatwo dostrzegalne, a ukryte, psychologiczne, może podejmować swoje decyzje tylko i wyłącznie na podstawie prawa, które uchwaliła władza ustawodawcza nie oceniając go. Tworzy to sytuacje, gdzie sędziowie będą legitymizowali przepisy prawne, które np. łamią Konstytucję lub są sprzeczne z normami wyższego rzędu. Jak trafnie zaznacza profesor Łętowska, sędziowie niezawiśli mogą wybijać się na niezależność i powoływać się na Konsytuacje, a nie na ustawy, które w ich ocenie są niekonstytucyjne. Tylko w takiej sytuacji decyzje sędziów będą sprawiedliwe i będą zwiększały pewność prawa.

Wnioski

Reasumując powyższe rozważania, trzeba zaznaczyć, że forma aktywizmu sędziowskiego jest w polskiej praktyce prawnej obecna w dużym stopniu. Swobodna decyzja sędziego, która tak mocno w mojej ocenie wiąże się z aktywizmem, jest sytuacją powszechną w państwie demokratycznym, gdzie władza sędziowska jest odrębna od władzy ustawodawczej i wykonawczej, a także jest po to by te dwie władze (szczególnie legislatywę) kontrolować. Jednakże taka forma podejmowania decyzji przez sędziego może istnieć tylko przy wystąpieniu odpowiednich warunków. Takimi warunkami są niezawisłość sędziów od wpływów politycznych i ich wybieralność przez organy niezwiązane z władza ustawodawczą, a także nie usuwalność sędziów z urzędu, immunitet sędziowski i nie przenoszalność z jednego sadu do drugiego. Co więcej aktywizm sędziowski i swobodna decyzja sędziego zwiększają w niektórych przypadkach pewność prawa. Koniec końców według mnie najważniejszym czynnikiem dla sprawiedliwości orzeczeń sędziowskich i pewności obowiązującego prawa jest niczym nie ograniczona demokracja.

(Część II pracy naukowej: A. Woźniak,  Zasada swobodnej decyzji sędziego, czy związanej decyzji sędziego? Między pewnością i sprawiedliwością prawa, Łódź 2017)


– O.Raban, Mit pewności prawnej, czyli dlaczego nieprecyzyjne standardy prawne mogą być lepsze dla kapitalizmu i liberalizmu, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii, Poznań 2013 Nr. 2, s. 43
– Schechter Poultry Corp v. United States, 1935, s. 532
– Raban, Mit pewności prawnej, czyli dlaczego nieprecyzyjne standardy prawne mogą być lepsze dla kapitalizmu i liberalizmu, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii, Poznań 2013 Nr. 2, s. 42
– L. Morawski, Kilka uwag w sprawie sędziowskiego aktywizmu [w:] (red) Wiesław Staśkiewicz, Tomasz Stawecki, Lexis Nexis Warszawa 2010, s. 94
– Morawski, Kilka uwag w sprawie sędziowskiego aktywizmu [w:] (red) Wiesław Staśkiewicz, Tomasz Stawecki, Lexis Nexis Warszawa 2010, s.98
–  Tamże, s.  99
– A. Wróbel, As far as possibile- granice aktywizmu sędziowskiego czy alibi dla pasywizmu sędziowskiego, czyli o niektórych problemach  wykładni prawa krajowego zgodnie z dyrektywami [w:] (red) Wiesław Staśkiewicz, Tomasz Stawecki, Lexis Nexis Warszawa 2010, s. 109
– O.Raban, Mit pewności prawnej, czyli dlaczego nieprecyzyjne standardy prawne mogą być lepsze dla kapitalizmu i liberalizmu, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii, Poznań 2013 Nr. 2, s. 37
– Tamże, s. 36-37
– E. Łętowska, Wygaszanie państwa prawa.  Zmierzch liberalnego państwa prawa w Polsce Warszawa 2017, s. 17

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s